Czy można jeść masło po terminie? Jak poznać, że się zepsuło

Czy masło po terminie jest bezpieczne?

W większości przypadków tak. Masło składa się w co najmniej 80% z tłuszczu (w Polsce najczęściej 82%), ma najwyżej 16% wody i niewiele składników, którymi mogłyby się żywić bakterie. Dlatego zamiast gnić, masło głównie jełczeje – zmienia smak i zapach, zanim stanie się niebezpieczne.

Masło po terminie możesz zjeść, jeśli spełnia trzy warunki:

• było cały czas przechowywane w lodówce (albo w zamrażarce),
• nie ma na nim pleśni ani kolorowych plam,
• pachnie i smakuje jak zwykłe masło, bez kwaśnej, serowej czy „olejowej” nuty.

Jeśli którykolwiek z tych warunków nie jest spełniony – wyrzuć je. Nie ma też urzędowego limitu, ile dni po dacie „najlepiej spożyć przed” wolno jeść dany produkt. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznał, że produkty i zwyczaje konsumentów są zbyt różne, by podawać orientacyjne limity czasu dla żywności po dacie minimalnej trwałości.¹ Ostateczną decyzję podejmujesz więc na podstawie wyglądu, zapachu i smaku.

„Najlepiej spożyć przed” czy „należy spożyć do” – co jest na maśle?

Na opakowaniu żywności znajdziesz jedno z dwóch oznaczeń:

Oznaczenie	Co znaczy	Co robić po terminie
„Najlepiej spożyć przed”	data minimalnej trwałości – do tej daty producent gwarantuje pełną jakość	produkt zwykle nadaje się do jedzenia, jeśli był dobrze przechowywany i nie ma oznak zepsucia
„Należy spożyć do”	termin przydatności do spożycia – dotyczy żywności łatwo psującej się	po tej dacie produktu nie jemy

Masło zwykle ma datę „najlepiej spożyć przed”, ale zawsze sprawdź opakowanie. Jeśli producent napisał „należy spożyć do”, traktuj tę datę poważnie. Ta sama zasada dotyczy innych produktów – np. budyniu w proszku po terminie czy czekolady po terminie, które również mają datę minimalnej trwałości.

Ile masło wytrzyma po terminie w lodówce i zamrażarce?

Nie ma jednej liczby, bo dużo zależy od tego, czy kostka była otwarta, jak szczelnie była zawinięta i jak zimno jest w twojej lodówce. Orientacyjnie:

• Masło zamknięte, w lodówce – często jest jeszcze dobre przez jakiś czas po dacie „najlepiej spożyć przed”, nawet kilka tygodni, o ile pachnie i smakuje normalnie. To szacunek, nie gwarancja. Im dłużej leży, tym większa szansa na posmak lodówki i jełczenie.
• Masło otwarte, w lodówce – zużyj je jak najszybciej. Ma kontakt z powietrzem i łatwo chłonie zapachy z innych produktów.
• Masło w zamrażarce – amerykańska aplikacja FoodKeeper (USDA) podaje 6–9 miesięcy od zakupu jako czas zachowania najlepszej jakości, a w lodówce 1–2 miesiące od zakupu (te czasy liczy się od kupienia masła, a nie od daty na opakowaniu).

Przewagę zamrażarki dobrze widać w badaniach. W eksperymencie, w którym masło przechowywano w lodówce w 5°C, w kostkach już w ciągu 6 miesięcy pojawił się nieświeży, „lodówkowy” posmak i wyraźne oznaki utleniania tłuszczu. W maśle zamrożonym w −20°C obcy posmak pojawił się dopiero po 12 miesiącach (kostki) lub 18 miesiącach (duże bloki).² Wniosek: jeśli kupiłeś masło na zapas albo zbliża się termin, zamroź je.

Jak poznać, że masło jest zepsute?

Najważniejszy jest nos. Zepsute masło rozpoznasz po tym, że:

• pachnie kwaśno, serowo lub jak wymiociny – to kwas masłowy, który uwalnia się, gdy enzymy rozkładają tłuszcz,
• pachnie jak stary olej, farba, karton lub ryba – to efekt utleniania tłuszczu pod wpływem powietrza i światła,
• smakuje gorzko lub kwaśno – wystarczy spróbować odrobiny na czubku noża,
• ma pleśń – zielone, niebieskie, czarne lub różowe kropki i plamy,
• zmieniło kolor w całej masie, a nie tylko na powierzchni.

Ciemniejsza, półprzezroczysta warstwa na wierzchu kostki nie zawsze oznacza zepsucie – to zwykle przesuszony i utleniony tłuszcz z powierzchni. Zeskrob ją i powąchaj masło głębiej. Jeśli środek pachnie dobrze, możesz go używać.

Czy można zeskrobać pleśń z masła?

Lepiej tego nie robić. Masło jest miękkie, więc strzępki pleśni i wytwarzane przez nią substancje mogą sięgać głębiej, niż widać gołym okiem. Jeśli zauważysz pleśń, wyrzuć całą kostkę, a maselniczkę dokładnie umyj gorącą wodą z płynem.

Pleśń na maśle to sygnał, że do produktu dostała się wilgoć albo resztki jedzenia, np. okruchy chleba z noża. Dlatego do masła używaj czystego noża i nie odkładaj do kostki resztek z kanapki.

Czy zjełczałe masło szkodzi?

Jełczenie to przede wszystkim zmiana chemiczna tłuszczu, a nie namnażanie się bakterii. Przypadkowo zjedzona odrobina zjełczałego masła zwykle nie powoduje zatrucia pokarmowego, ale nie ma powodu, by je jeść – smakuje źle i psuje każde danie, a utlenione tłuszcze nie powinny trafiać do diety regularnie. Takie masło wyrzuć.

Bardziej niebezpieczne są bakterie, choć w maśle zdarzają się rzadko. W Finlandii pod koniec lat 90. masło z jednej mleczarni zanieczyszczone bakterią Listeria monocytogenes wywołało ognisko listeriozy, głównie wśród pacjentów szpitala – zachorowało 25 osób, 6 zmarło.³ Zakażenie pochodziło z zakładu produkcyjnego, a nie z przekroczenia daty, ale pokazuje, że kobiety w ciąży, osoby starsze i z obniżoną odpornością powinny zachować więcej ostrożności. Jeśli należysz do tej grupy, nie jedz masła po terminie i trzymaj się zasad przechowywania podanych na opakowaniu.

Jak przechowywać masło, żeby dłużej było świeże?

• Trzymaj je w lodówce, najlepiej w zamkniętej maselniczce lub w oryginalnym opakowaniu – folia chroni przed światłem i zapachami.
• Nie trzymaj go w drzwiach lodówki, jeśli zależy ci na dłuższym przechowywaniu – temperatura zmienia się tam przy każdym otwarciu.
• Na blacie trzymaj tylko tyle, ile zjesz w 1–2 dni, w zamkniętej maselniczce, z dala od słońca i kuchenki.
• Zapas zamroź – w oryginalnej folii, dodatkowo w woreczku. Możesz pokroić kostkę na mniejsze porcje, żeby rozmrażać tylko tyle, ile potrzebujesz.
• Oddziel masło od produktów o intensywnym zapachu, np. cebuli, wędlin czy sera pleśniowego – tłuszcz szybko chłonie zapachy.

Masło solone wytrzymuje zwykle trochę dłużej niż niesolone, bo sól ogranicza rozwój drobnoustrojów. Pamiętaj też, że „masło” orzechowe to zupełnie inny produkt – o tym, czy masło orzechowe może się zepsuć, piszemy osobno. A jeśli pieczesz z masła po terminie, zajrzyj do poradnika o tym, ile ciasto może stać w lodówce.

Masło po terminie – w skrócie

• Pachnie i smakuje normalnie, bez pleśni – możesz je zjeść lub użyć do pieczenia.
• Ciemniejsza warstwa tylko na wierzchu – zeskrob ją i oceń resztę.
• Kwaśny, serowy lub „olejowy” zapach – masło zjełczało, wyrzuć je.
• Pleśń – wyrzuć całą kostkę.
• Termin się zbliża – zamroź masło, wytrzyma wiele miesięcy.

Przypisy

1. Koutsoumanis K, Allende A, Alvarez-Ordóñez A i in. Guidance on date marking and related food information: part 1 (date marking). EFSA J. 2020;18(12):e06306. doi:10.2903/j.efsa.2020.6306 ↩

2. Krause AJ, Miracle RE, Sanders TH i in. The effect of refrigerated and frozen storage on butter flavor and texture. J Dairy Sci. 2008;91(2):455-65. doi:10.3168/jds.2007-0717 ↩

3. Lyytikäinen O, Autio T, Maijala R i in. An outbreak of Listeria monocytogenes serotype 3a infections from butter in Finland. J Infect Dis. 2000;181(5):1838-41. doi:10.1086/315453 ↩