Czy przeterminowana cola szkodzi? Co się dzieje z colą po dacie

Czy przeterminowana cola szkodzi zdrowiu?

W większości przypadków nie. Przeterminowana cola w szczelnej puszce lub butelce, przechowywana z dala od słońca i mrozu, nie zamienia się w nic toksycznego. Zmienia się jej jakość: ubywa gazu, aromat słabnie, a smak robi się „płaski”.

Wynika to z samego składu napoju. Cola jest jednym z najbardziej kwaśnych napojów w sklepie – pomiary w badaniu 379 napojów dostępnych w USA dały dla klasycznych col pH ok. 2,3–2,4, a dla wersji dietetycznych i zero ok. 2,7–3,1.¹ Do tego dochodzą dwutlenek węgla i szczelne opakowanie. W takich warunkach bakterie chorobotwórcze praktycznie nie mają szans się namnażać.

Nie znaczy to, że każdą przeterminowaną colę można pić bez zastanowienia. Liczy się stan opakowania i to, czy butelka była już otwierana – o tym niżej.

Co oznacza data na puszce coli?

Na napojach gazowanych znajdziesz napis „najlepiej spożyć przed”. To termin minimalnej trwałości: do tej daty producent gwarantuje, że napój zachowa pełną jakość – smak, zapach, gazowanie – jeśli przechowujesz go zgodnie z instrukcją na etykiecie.

Zupełnie inaczej działa napis „należy spożyć do”. Stawia się go na produktach, które szybko się psują i po terminie mogą być niebezpieczne, np. na świeżym mięsie czy nabiale. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) opisuje to rozróżnienie wprost: „należy spożyć do” dotyczy bezpieczeństwa, a „najlepiej spożyć przed” – jakości. O tym, który napis trafi na etykietę, decydują m.in. pH produktu, zawartość wody i warunki przechowywania.²

W starych poradnikach znajdziesz „sztywne” limity typu „3 miesiące po terminie” albo „6 miesięcy po terminie”. Nie ma dla nich oficjalnej podstawy. EFSA uznała, że ze względu na różnice między produktami nie da się podać ogólnych limitów czasu dla żywności po dacie „najlepiej spożyć przed”.² Dlatego zamiast liczyć miesiące, oceniaj opakowanie i sam napój.

Co się dzieje z colą po terminie?

Najczęstsze zmiany to:

• mniej gazu – w plastikowej butelce (PET) dwutlenek węgla powoli przenika przez ścianki, więc po terminie cola bywa wyraźnie mniej musująca. Im mniejsza butelka, tym szybciej to widać. W puszce gaz utrzymuje się znacznie dłużej;
• słabszy aromat – olejki smakowe z czasem tracą intensywność, cola smakuje płasko lub bardziej kwaśno;
• mniej słodyczy w wersjach light i zero – o tym w następnej sekcji.

Częste pytanie dotyczy też samej butelki PET. Plastik zawiera pozostałości antymonu (z katalizatora używanego przy produkcji), który w niewielkich ilościach może przechodzić do napoju. Według modelowania migracji w temperaturze pokojowej nawet po 3 latach jego stężenie powinno pozostać poniżej unijnego limitu dla wody pitnej. Pomiary w innym badaniu wypadły jednak mniej optymistycznie: w części napojów przechowywanych 11 miesięcy w temperaturze pokojowej limit został przekroczony, a w 80°C przekroczenia zdarzały się w większości prób.³ Dlatego nie trzymaj napojów w PET w nagrzanym samochodzie ani na słońcu i nie rób z nich zapasów na lata.

Czy cola zero i light po terminie są bezpieczne?

Tak, ale szybciej tracą jakość. Słodzi się je zwykle aspartamem (często razem z acesulfamem K), a aspartam w kwaśnym roztworze powoli się rozkłada. Proces przyspiesza ciepło. Efekt jest przede wszystkim smakowy: napój robi się mniej słodki, a gorzki i kwaśny posmak wychodzi na pierwszy plan.

Jednym z produktów rozpadu aspartamu jest związek o nazwie diketopiperazyna (DKP). EFSA w ponownej ocenie aspartamu z 2013 roku uwzględniła także DKP i uznała, że obecne spożycie zarówno aspartamu, jak i DKP mieści się poniżej ich dopuszczalnego dziennego spożycia (ADI).

Wyjątek stanowią osoby z fenyloketonurią. Aspartam jest źródłem fenyloalaniny niezależnie od daty na opakowaniu, dlatego te osoby nie powinny pić napojów z aspartamem – ani świeżych, ani przeterminowanych.

Jak poznać, że cola się zepsuła?

Wylej napój, jeśli zauważysz którąkolwiek z tych rzeczy:

• puszka jest wybrzuszona, wgnieciona przy krawędzi, skorodowana lub przecieka – szczelność to podstawa bezpieczeństwa napoju;
• butelka jest napuchnięta albo z korka wycieka płyn;
• w napoju pływają kłaczki, osad lub nalot, a cola jest mętna;
• zapach jest drożdżowy, fermentacyjny, stęchły lub „chemiczny”;
• smak jest wyraźnie inny niż zwykle, np. alkoholowy lub zgniły.

Brak gazu sam w sobie nie oznacza zepsucia. Wygazowana cola jest po prostu mniej smaczna.

Ile można trzymać otwartą colę?

Po otwarciu sytuacja się zmienia. Gaz ucieka, a do butelki trafiają drobnoustroje z powietrza i – jeśli pijesz prosto z niej – z ust. Niektóre drożdże i pleśnie dobrze znoszą kwaśne, słodkie środowisko i mogą się namnażać w otwartym napoju, zwłaszcza w cieple.

Praktyczne zasady:

• otwartą butelkę zakręcaj od razu i trzymaj w lodówce;
• najlepiej wypij ją w ciągu 2–3 dni – później zostaje niewiele gazu;
• otwartej puszki nie da się dobrze zamknąć, więc przelej resztę do szczelnej butelki albo wypij ją tego samego dnia;
• colę, która stała otwarta w ciepłym pomieszczeniu przez dłuższy czas, wylej.

Jak przechowywać colę, żeby dłużej zachowała smak?

• Chłodno i ciemno – spiżarnia, piwnica lub lodówka. Ciepło przyspiesza utratę gazu i rozkład aspartamu.
• Z dala od słońca i źródeł ciepła – nie trzymaj zgrzewek na balkonie, przy kaloryferze ani w bagażniku latem.
• Nie zamrażaj – woda podczas zamarzania zwiększa objętość, a puszka lub butelka może pęknąć lub się rozszczelnić. To dotyczy też napojów zostawionych zimą w samochodzie.
• Rotuj zapasy – nowe zgrzewki stawiaj z tyłu, a starsze przesuwaj do przodu. Przy innych produktach z długą datą działa to tak samo, np. przy czekoladzie po terminie.

Planowanie zakupów i kontrola zapasów to najprostszy sposób, by mniej wyrzucać – więcej podpowiedzi znajdziesz w tekście o tym, jak ograniczyć odpady w domu.

Inne produkty po terminie – jak do nich podchodzić?

Zasada jest wspólna: przy dacie „najlepiej spożyć przed” oceniasz opakowanie i produkt zmysłami, przy „należy spożyć do” – trzymasz się daty. Szczegóły różnią się jednak w zależności od produktu. Masło może zjełczeć, choć nie zrobi ci krzywdy – sprawdź, kiedy masło po terminie nadaje się do jedzenia. Przy produktach do pieczenia problemem bywa skuteczność, a nie bezpieczeństwo, jak w przypadku przeterminowanych suchych drożdży. Podobnie jest z budyniem w proszku po terminie.

Przypisy

1. Reddy A, Norris DF, Momeni SS i in. The pH of beverages in the United States. J Am Dent Assoc. 2016;147(4):255-63. doi:10.1016/j.adaj.2015.10.019 ↩

2. Koutsoumanis K, Allende A, Alvarez-Ordóñez A i in. Guidance on date marking and related food information: part 1 (date marking). EFSA J. 2020;18(12):e06306. doi:10.2903/j.efsa.2020.6306 ↩ ↩²

3. Welle F, Franz R. Migration of antimony from PET bottles into beverages: determination of the activation energy of diffusion and migration modelling compared with literature data. Food Addit Contam Part A Chem Anal Control Expo Risk Assess. 2011;28(1):115-26. doi:10.1080/19440049.2010.530296; Tukur A, Sharp L, Stern B i in. PET bottle use patterns and antimony migration into bottled water and soft drinks: the case of British and Nigerian bottles. J Environ Monit. 2012;14(4):1237-47. doi:10.1039/c2em10917d ↩