Przejdź do treści
Gryzmagazyn kulinarny
  • Przepisy
  • Jedzenie
  • Zdrowie
  • Rośliny
  • O nas
  • Przepisy
  • Jedzenie
  • Zdrowie
  • Rośliny
  • O nas
  • Szukaj
  1. Strona główna
  2. Rośliny
  3. Kocanka piaskowa – właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania
Rośliny

Kocanka piaskowa – właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

MŚMaja ŚwierczewskaAktualizacja: 2 listopada 20266 min czytania

Kocanka piaskowa (kwiat kocanek) to zioło uznane przez Europejską Agencję Leków za tradycyjny lek na niestrawność z uczuciem pełności i wzdęciami. W badaniach na zwierzętach działa łagodnie żółciopędnie, ale jej skuteczności nie potwierdzono w badaniach klinicznych. Nie stosuj jej przy kamicy żółciowej, chorobach wątroby i dróg żółciowych, w ciąży, podczas karmienia piersią ani u osób poniżej 18 lat.

Pinterest
Suszone żółte koszyczki kocanki piaskowej obok szklanki złotego naparu i kilku świeżych łodyżek z kwiatami
Spis treści
  1. Czym jest kocanka piaskowa?
  2. Jakie właściwości ma kocanka piaskowa według EMA?
  3. Co mówią badania na ludziach?
  4. Czy kocanka pomaga na trądzik, egzemę i infekcje?
  5. Jak parzyć kocankę piaskową? Dawkowanie
  6. Przeciwwskazania: kto nie powinien pić kocanki piaskowej?
  7. Czy kocanka ma skutki uboczne i interakcje z lekami?

Kocanka piaskowa to niska roślina o złocistych kwiatach, która rośnie na suchych, piaszczystych glebach. W zielarstwie używa się jej koszyczków kwiatowych, z których przygotowuje się napar lub odwar na niestrawność. Poniżej znajdziesz to, co da się uczciwie powiedzieć o jej działaniu na podstawie źródeł – i listę sytuacji, w których kocanki pić nie wolno.

Czym jest kocanka piaskowa?

Kocanki piaskowe (Helichrysum arenarium (L.) Moench), nazywane też nieśmiertelnikiem, należą do rodziny astrowatych – tej samej co rumianek, nagietek czy arnika. Roślina ma 10–30 cm wysokości, srebrzyście owłosione liście i drobne, kuliste koszyczki w kolorze cytrynowożółtym do pomarańczowego. Kwitnie od lipca do października na murawach piaskowych, wydmach, w świetlistych borach i na nieużytkach.

Surowcem leczniczym są wyłącznie kwiaty (koszyczki), a nie liście – w polskiej Farmakopei figurują jako kwiat kocanek (Helichrysi flos). Zbiera się je na początku kwitnienia, zanim koszyczki w pełni się rozwiną, i suszy w przewiewnym, zacienionym miejscu w niskiej temperaturze – podobnie delikatnie jak inne zioła, o czym piszemy w poradniku jak suszyć tymianek.

W Polsce kocanki piaskowe są objęte częściową ochroną gatunkową, a w części krajów Europy uznaje się je za zagrożone – głównie z powodu masowego zbioru ze stanowisk naturalnych. Zbiór dziko rosnących kocanek wymaga w Polsce zezwolenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska, dlatego zamiast zrywać je na wydmach, kupuj suszone kwiaty lub fix w aptece albo sklepie zielarskim.

Jakie właściwości ma kocanka piaskowa według EMA?

Komitet ds. Produktów Leczniczych Roślinnych Europejskiej Agencji Leków (HMPC) opracował dla kwiatu kocanek monografię unijną. Uznał go za tradycyjny produkt leczniczy roślinny stosowany w zaburzeniach trawienia z uczuciem pełności i wzdęciami.1 Słowo „tradycyjny” ma tu znaczenie formalne: wskazanie opiera się wyłącznie na długoletnim stosowaniu, a nie na badaniach klinicznych.

Kocanka od ponad stu lat była sprzedawana w europejskich aptekach jako środek żółciopędny, często w mieszankach ziołowych na trawienie. Badania na zwierzętach (głównie szczurach) i na izolowanych narządach wykazały, że napary, odwary i flawonoidy z kwiatów kocanek łagodnie zwiększają wydzielanie żółci i słabo rozkurczają mięśnie gładkie pęcherzyka i dróg żółciowych.2 Za te efekty odpowiadają przede wszystkim flawonoidy (m.in. naringenina, apigenina, izosalipurpozyd) i kwasy fenolowe, takie jak kwas chlorogenowy.

Żółć pomaga trawić tłuszcze, dlatego środki żółciopędne tradycyjnie stosuje się przy ciężkości po obfitych, tłustych posiłkach. Jeśli takie dolegliwości wracają regularnie, więcej da zmiana sposobu jedzenia – zasady lekkostrawnej diety opisujemy przy okazji tekstu o diecie wątrobowej.

Co mówią badania na ludziach?

Bardzo niewiele. W raporcie oceniającym EMA w rubrykach „badania kliniczne”, „badania dawka–odpowiedź” i „farmakokinetyka u ludzi” wpisano: brak danych. Istnieją jedynie stare radzieckie opisy obserwacji pacjentów z chorobami pęcherzyka żółciowego, które nie spełniają współczesnych standardów.2

Najnowsze badanie na ludziach pochodzi ze Słowenii. Osoby z cechami zespołu metabolicznego piły codziennie przez 4 tygodnie 200 ml naparu z 1 g kocanki piaskowej albo kocanki włoskiej. W grupie kocanki piaskowej autorzy opisali spadek jednego z markerów stanu zapalnego (IL-1β), zmiany w mikrobiocie jelitowej i mniejsze wzdęcia.3 Każda grupa liczyła jednak tylko 13–14 osób, a badanie nie miało grupy placebo – sami autorzy przyznają, że efektu placebo nie da się wykluczyć. W 2023 roku EMA przejrzała nowe publikacje (w tym to badanie) i uznała, że nie ma podstaw do zmiany monografii.

Wniosek: kocanka piaskowa to łagodny, tradycyjny środek na niestrawność, który przy krótkim stosowaniu w dawkach z monografii uchodzi za bezpieczny – ta ocena opiera się jednak na długiej tradycji, a nie na badaniach. Nie jest to zioło o udowodnionym działaniu leczniczym na jakąkolwiek chorobę.

Czy kocanka pomaga na trądzik, egzemę i infekcje?

Brak na to dowodów. W starszych tekstach internetowych często pojawia się informacja, że kocanka piaskowa leczy trądzik, egzemę, łuszczycę, chroni przed promieniowaniem UV, działa przeciwgrzybiczo, moczopędnie albo przeczyszczająco. Żadne z tych zastosowań nie znalazło się w monografii EMA, a działanie przeciwbakteryjne czy przeciwutleniające wykazano wyłącznie w probówce – to nie przekłada się automatycznie na efekt u człowieka.

Część zamieszania wynika z pomylenia gatunków. Kosmetyki z napisem „immortelle” lub „helichrysum” zawierają zwykle olejek z kocanki włoskiej (Helichrysum italicum), śródziemnomorskiej rośliny o innym składzie. Jeśli zależy ci na lepszej cerze, więcej zmieni dieta niż herbatka ziołowa – zobacz, czego nie jeść, aby mieć ładną cerę.

Jak parzyć kocankę piaskową? Dawkowanie

Monografia EMA przewiduje dla dorosłych i osób starszych dwie formy przyjmowania rozdrobnionych kwiatów:1

Forma Ilość kwiatów Woda Jak często
Napar 3 g (ok. 2 łyżki) 150–200 ml wrzątku 1–3 razy dziennie
Odwar 1,5 g (ok. 1 łyżka) 150–250 ml, gotowanie 10 min 2–3 razy dziennie

Napar zalej wrzątkiem, odstaw na ok. 10 minut, potem przecedź. Odwar przygotuj, gotując kwiaty w wodzie na małym ogniu przez 10 minut w garnku bez pokrywki – raport EMA zaleca taki sposób, bo susz z Europy Wschodniej, Turcji czy Kaukazu może zawierać więcej olejku eterycznego, w tym niepożądanych azaronów.2 Przeliczenia na łyżki w tabeli są orientacyjne, bo susz bywa różnie rozdrobniony – najdokładniej odważyć porcję na wadze kuchennej. Pij go 15–30 minut przed posiłkiem albo wtedy, gdy pojawią się dolegliwości. Autorzy raportu EMA zwracają uwagę, że flawonoidy słabo przechodzą do wody, dlatego lepiej pić napar świeżo przygotowany i jeszcze ciepły.

Jeśli korzystasz z gotowych saszetek lub mieszanek ziołowych, trzymaj się dawkowania z ulotki – zawartość kocanki w mieszankach bywa różna. Jeśli objawy nie mijają po 2 tygodniach albo się nasilają, idź do lekarza. Tak samo jak przy innych herbatkach ziołowych, na przykład czystku, ziołowy napar nie zastąpi diagnozy.

Przeciwwskazania: kto nie powinien pić kocanki piaskowej?

Jedynym formalnym przeciwwskazaniem w monografii EMA jest uczulenie na kocankę lub inne rośliny astrowate (np. rumianek, arnikę, nagietek, bylicę) – możliwe są reakcje krzyżowe. Monografia nie zaleca jednak stosowania kocanki także wtedy, gdy:1

  • masz kamicę żółciową, niedrożność dróg żółciowych lub zapalenie dróg żółciowych,
  • chorujesz na wątrobę – ze względu na pobudzanie wydzielania żółci,
  • jesteś w ciąży lub karmisz piersią – bezpieczeństwa w tym okresie nie zbadano,
  • masz mniej niż 18 lat – brak danych dla dzieci i młodzieży.

Ostrzeżenie dotyczące dróg żółciowych wynika z tego, że kocanka pobudza wydzielanie żółci, a przy kamieniach czy zwężeniu przewodów to niepożądane. Jeśli masz nawracające bóle pod prawym łukiem żebrowym, nie lecz ich ziołami na własną rękę – najpierw skonsultuj się z lekarzem.

W ciąży ostrożność dotyczy zresztą większości ziół i suplementów roślinnych – podobnie jest np. z kurkumą w ciąży.

Czy kocanka ma skutki uboczne i interakcje z lekami?

W monografii EMA nie wymieniono znanych działań niepożądanych ani interakcji z lekami i nie odnotowano przypadków przedawkowania.1 Oznacza to tyle, że nikt ich nie zgłosił – nie, że zostały wykluczone w badaniach. Brakuje danych z nadzoru nad bezpieczeństwem herbatek ziołowych, nie ma też badań nad toksycznością dla płodu ani działaniem mutagennym naparów.

W starszych rosyjskich podręcznikach jako działania niepożądane preparatów z kocanki wymieniano reakcje alergiczne i wzrost ciśnienia u osób z nadciśnieniem.2 To dane słabej jakości, ale jeśli leczysz się na nadciśnienie lub przyjmujesz na stałe leki, zapytaj lekarza albo farmaceutę, zanim zaczniesz pić kocankę regularnie.

Do lekarza zgłoś się od razu, jeśli po wypiciu naparu pojawi się wysypka, obrzęk, duszność lub silny ból brzucha.

Przypisy

  1. European Medicines Agency, HMPC. European Union herbal monograph on Helichrysum arenarium (L.) Moench, flos. EMA/HMPC/41108/2015. 2016. ema.europa.eu ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. European Medicines Agency, HMPC. Assessment report on Helichrysum arenarium (L.) Moench, flos. EMA/HMPC/41109/2015. 2016. ema.europa.eu ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Petelin A, Šik Novak K, Hladnik M i in. Helichrysum italicum (Roth) G. Don and Helichrysum arenarium (L.) Moench Infusion Consumption Affects the Inflammatory Status and the Composition of Human Gut Microbiota in Patients with Traits of Metabolic Syndrome: A Randomized Comparative Study. Foods. 2022;11(20). doi:10.3390/foods11203277 ↩

Najczęstsze pytania

Czym różni się kocanka piaskowa od kocanki włoskiej?

To dwa różne gatunki. Kocanka piaskowa (Helichrysum arenarium) rośnie dziko w Polsce i jest surowcem zielarskim na trawienie. Kocanka włoska (Helichrysum italicum) pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego i z niej robi się olejek eteryczny „immortelle” używany w kosmetykach.

Czy można samemu zbierać kocankę piaskową?

Nie bez zezwolenia. Kocanki piaskowe są w Polsce objęte częściową ochroną gatunkową i zbiór dziko rosnących roślin wymaga zgody regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Suszone kwiaty kupisz w aptece lub sklepie zielarskim.

Czy kocanka piaskowa pomaga schudnąć?

Nie ma na to wiarygodnych dowodów. W jedynym badaniu na osobach z cechami zespołu metabolicznego (kilkanaście osób w grupie kocanki, 4 tygodnie, bez grupy placebo) opisano niewielki spadek masy ciała, ale Europejska Agencja Leków uznała te dane za zbyt słabe, by cokolwiek zmieniać w zaleceniach.

Jak długo można pić napar z kocanki?

Monografia EMA nie podaje sztywnego limitu, ale zaleca kontakt z lekarzem, jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie lub się nasilają. Kocanka nie powinna maskować dolegliwości, które wymagają diagnozy.

MŚ

Maja Świerczewska

Autorka przepisów

Mama trójki dzieci. Gotuję sama, odkąd pamiętam – wielu rzeczy nauczyłam się od mamy i od babci, a najbardziej kocham gotować dla bliskich. W Magazynie Gryz dzielę się przepisami z domowej kuchni i piszę o jedzeniu tak, jak sama chciałabym o nim czytać: konkretnie i rzetelnie.

Rośliny

Może Ci się spodobać

Więcej: Rośliny
Rośliny

Jak suszyć tymianek – 4 sposoby krok po kroku

5 min czytania
Zdrowie

10 powodów, dla których warto pić czystek – właściwości i badania

6 min czytania
Jedzenie

Czy można mrozić szczypiorek? Jak go zamrozić, żeby się nie zbrylił

5 min czytania
Rośliny

Czym nawozić pomidory pod folią? Nawozy, dawki i terminy

6 min czytania
Gryzmagazyn kulinarny

Przepisy z dokładnymi proporcjami i rzetelna wiedza o jedzeniu – z przypisami do badań tam, gdzie mają znaczenie.

Kategorie

  • Przepisy
  • Jedzenie
  • Zdrowie
  • Rośliny
  • Wszystkie artykuły

Magazyn

  • O nas
  • Autorka tekstów
  • Zasady redakcyjne
  • Kontakt
  • Polityka prywatności
© 2026 Magazyn GryzTreści o zdrowiu mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarza ani dietetyka.