Placki na sodzie – przepis babci na puszyste placuszki

Placki na sodzie to jedna z tych potraw, które powstawały w wiejskich kuchniach z tego, co akurat było pod ręką: z mąki, zsiadłego mleka i szczypty sody. Nie trzeba czekać, aż ciasto wyrośnie, jak przy drożdżach – kwaśne mleko i soda robią to same, prosto na patelni. Wychodzą grube, rumiane placuszki z miękkim, puszystym środkiem, które smakują i na słodko, i na słono.

Placki na sodzie – przepis babci, w którym liczy się kwaśne mleko

Soda oczyszczona sama z siebie prawie nie spulchnia ciasta. Potrzebuje kwasu – w tradycyjnej wersji dostarcza go zsiadłe mleko, kefir albo maślanka. Gdy soda styka się z kwasem mlekowym, wydziela dwutlenek węgla, a pęcherzyki gazu podnoszą placki w gorącym tłuszczu. Dlatego słodkie mleko się tu nie sprawdzi: placki wyjdą płaskie i zbite, z wyraźnym mydlanym posmakiem niezużytej sody.

Reakcja zaczyna się od razu po połączeniu składników, więc z ciastem nie warto zwlekać. Najlepiej smażyć je zaraz po uformowaniu, a całe ciasto zużyć w ciągu ok. 30 minut. Z tego samego powodu ciasto na sodzie, w odróżnieniu od tego, które można przechować w lodówce jak ciasto na naleśniki, nie nadaje się do przygotowania wieczorem na rano.

Druga zasada to krótkie mieszanie. Ciasto ma być miękkie i lekko klejące, tak jak robiło się to w domach naszych babć: najpierw drewnianą łyżką, potem chwilę ręką. Długie wyrabianie wzmacnia gluten i placki zamiast puszyste robią się gumowate.

Najczęstsze błędy

• Za dużo sody. Placki mają gorzki, mydlany smak i żółtawy kolor w środku. Na 500 g mąki wystarczą ok. 4 g, czyli 3/4 łyżeczki.
• Soda wsypana prosto do mleka. Reakcja zachodzi w kubku, zanim ciasto trafi na patelnię, a w cieście zostają grudki. Przesiej sodę z mąką.
• Za twarde ciasto. Jeśli dosypujesz mąkę, aż przestanie się kleić, placki będą ciężkie jak podpłomyki. Podsypuj mąką stolnicę i dłonie, nie samo ciasto.
• Za gorący tłuszcz. Placki szybko brązowieją z zewnątrz, a w środku zostają surowe. Smaż na średnim ogniu – jedna strona potrzebuje 3–4 minut.
• Za grube placki. Powyżej 1,5 cm środek nie zdąży się upiec. Trzymaj się grubości ok. 1 cm, bo w tłuszczu placki i tak urosną prawie dwukrotnie.

Na oleju czy na smalcu – jak smażyć placki na sodzie?

W tradycyjnej wersji placki smażyło się na smalcu – mają wtedy chrupiącą skórkę i lekko wytrawny posmak, który dobrze pasuje do powideł. Olej rzepakowy daje delikatniejszy smak i jest wygodniejszy, bo łatwiej utrzymać jego stałą temperaturę. Warstwa tłuszczu powinna mieć ok. 0,5 cm – placki mają się w nim smażyć, a nie pływać.

Po każdej partii zbierz łyżką cedzakową przypalone okruchy mąki i w razie potrzeby dolej trochę tłuszczu. Jeśli wolisz wersję bez tłuszczu, upiecz placki na suchej, żeliwnej patelni lub blasze na małym ogniu, po 4–5 minut z każdej strony – tak powstają podkarpackie proziaki, bliscy krewni placków na sodzie.

Z czym podawać placki na sodzie?

Na słodko najprostsze są cukier puder i powidła śliwkowe albo dżem. Dobrze smakują też z gęstą śmietaną posypaną cukrem lub z duszonymi jabłkami z cynamonem. Jeśli lubisz takie śniadania, zrób też racuchy z zsiadłym mlekiem albo orkiszowe racuchy na kefirze. Jeśli wolisz ciasto lane łyżką prosto na patelnię, sprawdź racuchy na maślance według przepisu babci i racuchy z jabłkami na kefirze bez drożdży.

Placki bez cukru w cieście (pomiń wtedy łyżkę cukru) są dobrą przekąską na słono: z masłem i solą, z twarożkiem ze szczypiorkiem albo zamiast pieczywa do żurku i barszczu. Jeśli nie masz w domu kwaśnego mleka, spróbuj prostych placków z mąki, wody i jajka. A jeśli zostało ci zsiadłe mleko, wykorzystaj je w cieście na zsiadłym mleku bez jajek.

Jak przechowywać i odgrzewać placki?

Placki na sodzie najlepiej smakują ciepłe, w ciągu godziny od usmażenia. Te, które zostaną, przechowuj pod lnianą ściereczką w temperaturze pokojowej do następnego dnia albo w zamkniętym pojemniku w lodówce do 3 dni. Wystudzone placki możesz też zamrozić w woreczku – wytrzymają ok. 2 miesięcy.

Odgrzewaj je na suchej patelni pod przykryciem, po 1–2 minuty z każdej strony, albo 5 minut w piekarniku nagrzanym do 180°C. Mrożonych nie trzeba wcześniej rozmrażać – wydłuż tylko czas w piekarniku do 10 minut. W mikrofalówce placki szybko gumowacieją, więc lepiej jej unikać.