Ciasto marchewkowe bezglutenowe z bananem – prosty przepis

To ciasto marchewkowe bezglutenowe z bananem jest wilgotne, korzenne i ma zwartą, ale nie gliniastą strukturę. Piecze się je w keksówce, a całość mieszasz łyżką – bez miksera. Banan robi tu dwie rzeczy: dosładza ciasto i wiąże je, co przy braku glutenu bardzo pomaga. Ziarna słonecznika dają lekką chrupkość, a cynamon – zapach klasycznego carrot cake.

Jeśli wolisz wersję tradycyjną, na mące pszennej i na większą formę, zajrzyj do przepisu na szybkie ciasto marchewkowe na dużą blachę.

Jaka mąka bezglutenowa do ciasta marchewkowego?

Najpewniejszy efekt daje mieszanka mąki ryżowej ze skrobią: mąka ryżowa daje strukturę, a skrobia ziemniaczana sprawia, że miąższ jest delikatny, a nie piaskowy. Sama mąka ryżowa daje ciasto suchsze i bardziej kruche.

Mąka	Jak się sprawdza w tym cieście
Ryżowa + skrobia ziemniaczana (3:1)	najbardziej neutralny smak, miękki miąższ – wersja z przepisu
Gotowa mieszanka bezglutenowa do ciast	sprawdza się 1:1 zamiast 200 g mąki z przepisu
Kukurydziana	żółty kolor i lekko słodki smak; zastąp nią do 50 g mąki ryżowej
Gryczana jasna	wyraźny, orzechowy smak; najwyżej 50 g, bo dominuje
Mielone migdały	więcej tłuszczu i wilgoci; zastąp nimi do 50 g mąki ryżowej

Gdy podmieniasz mąkę, trzymaj się łącznej masy ok. 200 g. Mąki z orzechów i nasion mają inne właściwości – więcej o pieczeniu z mąką kokosową i ryżową przeczytasz w przepisie na ciastka z mąki kokosowej i ryżowej.

Czy to ciasto jest bezpieczne przy celiakii?

Może być, ale tylko wtedy, gdy każdy składnik jest bezglutenowy także na etykiecie, a nie tylko „z natury”. W Unii Europejskiej słowo „bezglutenowy” wolno umieścić na produkcie, który zawiera nie więcej niż 20 mg glutenu na kilogram.¹ Przy celiakii trzeba sprawdzić przede wszystkim:

• Mąkę ryżową, kukurydzianą i gryczaną – zboża te nie zawierają glutenu, ale w młynie mogą zostać zanieczyszczone pszenicą. Wybieraj mąki z przekreślonym kłosem lub opisem „bezglutenowa”.
• Proszek do pieczenia – część proszków zawiera mąkę lub skrobię pszenną jako wypełniacz. Kupuj wersję oznaczoną jako bezglutenowa.
• Ziarna słonecznika i przyprawy – na etykiecie często jest informacja „może zawierać gluten”, bo są pakowane na tych samych liniach co zboża.
• Kuchnię – osobna deska, czyste miski i forma bez resztek mąki pszennej.

Owsa nie dodawaj do tej wersji, chyba że to płatki z oznaczeniem bezglutenowym: zwykły owies często bywa zanieczyszczony pszenicą, żytem lub jęczmieniem. Nawet owies bezglutenowy nie każdemu choremu na celiakię służy – o jego włączenie do diety zapytaj lekarza lub dietetyka.

Erytrol czy cukier – czym posłodzić?

Erytrol ma ok. 60–70% słodkości cukru i praktycznie zero kalorii, więc 60 g erytrolu słodzi mniej więcej jak 40 g cukru. Przy bardzo dojrzałych bananach to wystarcza. Wersja z 70 g cukru trzcinowego wyjdzie wyraźnie słodsza – przy słodkich bananach możesz zmniejszyć cukier do ok. 50 g. Erytrol słabiej się karmelizuje, więc wierzch ciasta jest jaśniejszy niż przy cukrze.

Erytrol jest w UE dopuszczonym dodatkiem do żywności (E 968), a EFSA w ponownej ocenie z 2023 roku wyznaczyła dopuszczalne dzienne spożycie na 0,5 g na kilogram masy ciała – głównie ze względu na działanie przeczyszczające przy większych dawkach.² Jedna kromka tego ciasta zawiera ok. 5 g erytrolu. Dla dorosłego ważącego 60 kg limit to 30 g dziennie, ale dla dziecka ważącego 20 kg – tylko 10 g, więc dzieciom nie dawaj kilku kromek naraz, zwłaszcza obok innych słodyczy z erytrolem.

W 2023 roku opisano też związek wyższego stężenia erytrolu we krwi z większym ryzykiem zawału, udaru i zgonu w ciągu 3 lat u pacjentów kierowanych na diagnostykę kardiologiczną.³ Ta część badania była obserwacyjna i nie dowodzi, że erytrol jest przyczyną, ale w doświadczeniach laboratoryjnych i na zwierzętach erytrol nasilał aktywność płytek krwi i tworzenie zakrzepów, więc jeśli masz chorobę serca lub skłonność do zakrzepów, rozsądniej upiec ciasto z cukrem albo samymi bananami. Inne naturalne słodziki porównujemy w tekście czym zastąpić melasę.

Dlaczego ciasto marchewkowe bezglutenowe z bananem wychodzi zakalcem?

Ciasto bezglutenowe nie ma siatki glutenowej, która trzyma pęcherzyki powietrza, więc łatwiej opada i jest bardziej podatne na zakalec. Najczęstsze przyczyny:

• Za mało dojrzałe banany – twarde, żółte banany nie dają gładkiej masy i słabo słodzą. Najlepsze są te z brązowymi plamkami.
• Za dużo bananów – 3–4 banany zamiast 2 to za dużo wilgoci na 200 g mąki. Trzymaj się ok. 200 g miąższu.
• Krojenie na ciepło – w ciepłym cieście skrobia jeszcze nie stężała. Odczekaj co najmniej godzinę.
• Za krótkie pieczenie – patyczek musi wyjść suchy ze środka, nie z brzegu. Wilgotne okruszki z marchewki są w porządku, surowe ciasto nie.
• Stary proszek do pieczenia – po otwarciu traci siłę. Wrzuć łyżeczkę do gorącej wody: jeśli nie musuje, kup nowy.
• Otwieranie piekarnika w pierwszych 30 min – gwałtowny spadek temperatury łatwo „ścina” wyrastające ciasto.

Jak przechowywać ciasto marchewkowe z bananem?

Bez kremu ciasto wytrzymuje 2–3 dni w temperaturze pokojowej, przykryte lub w zamkniętym pojemniku. Banan i marchew sprawiają, że jest wilgotne, więc w ciepłej kuchni lepiej po pierwszym dniu przenieść je do lodówki – wytrzyma tam do 5 dni. Ciasto z kremem serowym trzymaj od razu w lodówce i zjedz w ciągu 3 dni. Więcej o tym, jak długo różne wypieki mogą leżeć w chłodzie, przeczytasz w tekście ile może stać ciasto w lodówce.

Kromki bez kremu dobrze znoszą mrożenie: zapakuj je pojedynczo w folię i zamroź do 3 miesięcy. Rozmrażaj w temperaturze pokojowej przez ok. godzinę albo krótko podgrzej w tosterze.

Jak zrobić wersję wegańską i inne warianty?

• Bez jajek – zamiast 2 jajek użyj 2 łyżek mielonego siemienia lnianego wymieszanych z 6 łyżkami wody (odstaw na 10 min do zgęstnienia). Ciasto będzie bardziej zwarte. Sprawdzoną wersję roślinną znajdziesz w przepisie na dietetyczne ciasto marchewkowe bezglutenowe wegańskie.
• Z orzechami – zamiast słonecznika dodaj 50 g posiekanych orzechów włoskich lub pekan.
• Z bakaliami – 40 g rodzynek albo posiekanych daktyli dosładza ciasto, więc możesz zmniejszyć erytrol do 40 g.
• Korzenne – do cynamonu dodaj 1/2 łyżeczki imbiru i szczyptę gałki muszkatołowej.
• Z ananasem – zamiast jednego banana dodaj 100 g dobrze odsączonego, drobno posiekanego ananasa z puszki.

Jeśli lubisz bezglutenowe wypieki, wypróbuj też miodownik bezglutenowy – dobrze sprawdza się na święta.

Przypisy

1. Główny Inspektorat Sanitarny. Wymagania dla żywności znakowanej jako bezglutenowa lub o bardzo niskiej zawartości glutenu – informacje dla konsumentów i obowiązki przedsiębiorcy. gov.pl/web/gis ↩

2. Younes M, Aquilina G, Castle L i in. Re-evaluation of erythritol (E 968) as a food additive. EFSA J. 2023;21(12):e8430. doi:10.2903/j.efsa.2023.8430 ↩

3. Witkowski M, Nemet I, Alamri H i in. The artificial sweetener erythritol and cardiovascular event risk. Nat Med. 2023;29(3):710-718. doi:10.1038/s41591-023-02223-9 ↩